Carolien Vandersmissen

kookkoffie

Vismarkt (Bergen)

på tur

bacalao

Bunad

vafler

broedende meeuwen (Lofoten)

17e mei feesttaart

De cultuurverschillen tussen Noren en Nederlanders zijn uiteraard niet zo enorm groot, maar toch...het blijft leuk om er eens bij stil te staan. Ik zal ze in een aantal rubrieken indelen en zo bij een aantal van deze verschillen stilstaan. Uiteraard is dit ook mijn persoonlijke observatie..je reactie vind ik erg leuk!

eten en drinken.

Noren hebben iets met eten, al in de barnehage wordt er geen ommetje gemaakt of er moet eten en drinken mee voor onderweg, want stel je voor dat je honger krijgt. Noorwegen heeft net als Nederland een "pakje brood mee voor onderweg" cultuur. Het lunchpakket wordt hier meestal verpakt in matpapir, een soort vetvrij papier en niet te vergeten het beroemde mellomlegpapir. Het brood wordt namelijk niet dubbel gedaan...vandaar dat er iets tussen moet om niet alle beleg door elkaar te krijgen.En een dagje uit is niet compleet zonder een goedgevulde picknickmand.

Er wordt heel veel gegeten...geen koffie zonder taart of koek. Zeker als je ergens op bezoek bent ontkom je niet aan een enorme hoeveelheid zoetigheid. Geen kinderverjaardag zonder een giga chocoladetaart. Er worden ook veel wafels, lefser, sveler enz. gebakken. Ik zal hier later nog op ingaan wat dit zijn, maar het is verre "familie" van de pannenkoek. Koffie drink je zwart. Ik drink het zelf met suiker die ik dan uiteraard in de koffie doe...tot afschuw van de Noren. Als je dan suiker neemt, doe je eerst die klont in je mond om vervolgens de koffie te drinken, met name op het platteland zeer gebruikelijk. Noren drinken de hele dag door veel koffie.

 winterzon in de sneeuw met een grote pan met soep, ter plekke klaargemaakt.

Zelfs de Noren zijn de laatste jaren overgegaan op het eten van "exotisch" eten zoals overal in Europa. Pizza, pasta, mexicaans...en door het toerisme naar Thailand en niet te vergeten veel Thaise bruiden..ook Aziatisch eten. Toch is over het algemeen de Noorse eetcultuur nog vrij traditioneel, vis/vlees met aardappelen en wat groente. Groente is niet echt dominant aanwezig. De Nederlandse toeristen die ik gids beginnen na een week toch naar iets meer groente te verlangen en met iets meer variatie..veel bloemkool, broccoli en wortelen. Maar ook de saladebar is in opkomst! In de zomer is barbecue de nationale hobby..meestal met worstjes (pølser), karbonades en soms ook vis. Er worden veel 1x gebruik barbecues gebruikt en meegenomen naar het strand, de camping, de bergen of waar dan ook. In Finnmark gaat met Pasen altijd een barbecue mee op de sneeuwscooter om onderweg te grillen met zoveel mogelijk mensen.

Vis wordt vers gegeten, maar er zijn ook veel varianten, zoals fiskepudding, fiskekaker (een soort viskoekjes of burgers), fiskegrateng (vis met witte saus en macaroni uit de oven), gerookte vis enz.

Een slager vindt je niet of nauwelijks hier, alle vlees en vleeswaren koop je in de supermarkt. Veel wordt er diepvries verkocht, soms ook is er een versafdeling. Noren hebben niet veel vleesproducten zoals in Nederland...slavinken, sateburgers, cordon bleu...dat soort snel klaar vlees is er wel, maar niet zo veel varianten als in Nederland. Kip is de laatste jaren erg in populariteit gestegen.Aardappelen worden meestal in de schil gekookt en aan tafel haal je voor je eigen aardappelen de schil eraf. brood wordt bijna altijd ongesneden verkocht. Er is een grote variatie in brood, zeker de laatste jaren is de keus enorm toegenomen en veel brood wordt in de supermarkt zelf afgebakken. bakkers zijn er wel, maar lang niet zoveel als in Nederland. Meestal koop je het brood in de supermarkt. 

Er zijn naar verhouding veel supermarkten, alleen al hier in het dorp zijn er bv. 3 grote supermarkten, op zo'n 8.000 inwoners. En dat is heel gebruikelijk. De kleine winkels op het platteland hebben het moeilijk..de solidariteit van de dorpelingen is niet onbegrensd..en als er een goedkope supermarkt met een groot assortiment op een stukje rijden met de auto komt...Een ontwikkeling die in alle landen op het paltteland plaatsvindt. In Smørfjord, het dorp in Finnmark waar Geir vandaan komt is enkele maanden gelden de laatste winkel opgeheven, ondanks de gemeentelijke financiele steun de laatste jaren. Uitermate lastig voor met name ouderen die geen auto hebben. Mijn schoonmoeder moet nu een half uur met de bus (die 3x per dag rijdt) om haar dagelijkse boodschappen te doen, als ze niet iemand met een auto kan regelen om haar mee te nemen.

Noren eten vroeg lunch en erg vroeg diner. Lunch is zo rond 11 uur of half 12 Het avondeten is meestal zo rond half 5 op tafel. Dit komt mede doordat Noren vroeg beginnen met werken en ook weer vroeg ophouden. De meeste werkweken zijn 37,5 uur. Ook de schoolkinderen zijn op tijd klaar met school. Als je om half 5 eet heb je zo rond een uur of 9 's avonds uiteraard weer honger. Dan is het tijd voor het zogenaamde kveldsmat, dit kan van alles zijn, van koek tot brood en alles wat daar tussen zit. Traditioneel krijgen Noorse kinderen op zaterdag snoep. De laatste jaren is het snoepen en frisdrank gebruik enorm toegenomen en er zijn nu allerlei campagnes om de Noren weer aan het gezonde eten te krijgen. Mijn persoonlijke indruk is ook dat er enorm gesnoept wordt door Noorse kinderen naast het drinken van grote hoeveelheden frisdrank.

Als je bij Noren thuis wordt uitgenodigd is het vaak voor een diner. Je wordt dan om een uur of half 6 al verwacht en gaat vaak direct aan tafel. Er wordt veel werk gemaakt van dit soort etentjes, mooi servies, tafelkleed, kaarsen, wijn...en vooral veel eten en drinken.De conversatie aan tafel gaat vaak over....jawel...eten!

Noren en alcohol.....tja, er is al zoveel over dit onderwerp geschreven. Veel Noren kunnen er niet mee omgaan..ze weten niet wanneer ze moeten stoppen en in de weekends kom je al vroeg op de avond stomdronken mensen tegen. Alcohol is erg duur en uitsluitend te koop in de staatswinkels. Een reisje naar het buitenland is de ultieme kans om je drankvoorraad aan te vullen. Als ik van Schiphol terug kom vliegen is het altijd een gerinkel van flessen in het vliegtuig...Noren die een weekendje Amsterdam hebben gedaan..

Buiten eten bereiden in de natuur, bv. zelfgevangen vis of meegenomen worstjes is heel populair. Ook kinderen vinden dit erg leuk. Er wordt bv. brooddeeg meegenomen dat je om een houten stok met een zelfgesneden punt draait. Vervolgens wordt er een vuurtje gestookt en broodjes en worstjes gebakken. Alles wordt meegesjouwd, uiteraard koffie, maar ook een goede fles wijn wordt niet vergeten!          

Ieder land heeft zo zijn eigenaardigheden......en als je niet meer in Nederland woont ga je de Nederlandse cultuur ook weer met andere ogen bekijken, meer van een afstandje. Op de homepages voor a.s. emigranten (bv. www.norsk.nl) circuleren ook veel items over de Noorse cultuur. Hieronder een paar willekeurig gekozen gebruiken en tradities. let wel: ik heb er geen negatieve gevoelens bij..in de meeste gevallen heb ik ze inmiddels enthousiast overgenomen !

SPORT:

Wandelen: Å gå på tur...dit is de uitdrukking voor alle activiteiten in de natuur. Noren zijn er gek op, het zit absoluut in hun genen. Het moet lastig zijn voor iemand die hier woont en absoluut niets ziet in het buitenleven, want het is deel van het leven hier. Ook voor een groot blokje om 's avonds wordt de sportuitrusting tevoorschijn gehaald. Een Noor kleedt zich op buitenactiviteiten in bijbehorende outfit.Een Noor is vaak erg merkenbewust voor sportkleren, jacks, rugzakken enz. en vooral de (enorm dure) Noorse merken, zoals Bergans en Nørrona zijn favoriet. Bij mooi weer zitten/lopen noorse vrouwen gelijk in hun bh buiten in de natuur of bij hun hut : Heb ik nog nooit zo in Nederland gezien en heb ik nog niet overgenomen   Orientering..het opsporen van te voren uitgezette posten in de natuur is een leuke hobby. Met kaart en kompas zoek je je weg ver van de paden op zoek naar een oranje/witte post met een stempeltje o.i.d. Voor jong en oud erg spannend!

Wintersport: Langlaufen is bijna een "must". Alle leeftijden doen het, al in de barneahge zijn er ski activiteiten en je ziet Noren tot op hele hoge leeftijd op de skies. Biathlon (combinatie van skien en schieten) is ook erg populair. Er worden veel lokale tochten en wedstrijden georganiseerd. Schansspringen is ook een populaire sport, veel dorpen en steden hebben eigen schansen. De laatste jaren doen ook de dames mee op het hoogste niveau. Alpineskien wordt ook veel beoefend, onder jongeren is de laatste jaren het Telemarkskien enorm populair geworden. Dit is eigenlijk de oervorm van het alpineskien, ziet er heel mooi maar moeilijk uit.

Fietsen is een sport, eigenlijk geen woon-werkverkeer activiteit. Ik blijf het heel eng vinden hoe er op stoepen wordt gefietst (dit moet overigens!). Iedereen fietst op mountain bikes..en zelfs hier in studentenstad Trondheim zien de sloten er kinderlijk makkelijk open te breken uit. Als ik vertel dat ik in Groningen zelfs aan 3 kabels niet genoeg had...Het gebruik van een helm is niet verpicht, maar bijna iedereen draagt er eentje.

HUIS:

Iedereen doet zijn schoenen uit als hij binnenkomt. Ook als je in je sjieke kleren bent voor een etentje bij iemand thuis, iedereen zit op zijn sokken. Het dragen van binnenschoenen is heel gebruikelijk op scholen, barnehages, kantoren enz. Vaak sandalen..met sokken...kreun.   Noren zweren bij wollen kleding, kinderen wordt al jong geleerd hoeveel lagen kleding ze aan moeten, hebben buitenpakken voor ieder weer enz. Kinderen zijn ook in iedere weersomstandigheid buiten. regne of sneeuw is absoluut geen aanleiding om binnen te blijven, je kleedt je op de weertypes.

Even op bezoek komen kan eigenlijk niet, je moet gelijk koffie drinken, taart eten enz. Meestal zelfgebakken koek en taart, die ze in de diepvries hebben...zodat je altijd iets in huis hebt als er iemand langs komt.

Noorse huizen zijn vind ik vaak enorm druk ingericht, heel veel familiefoto's, schilderijen, prullaria, grote meubelen zoals relaxstoelen met voetenbanken  enz. Vitrage voor de ramen is ongebruikelijk, wat dat betreft kun je hier ook 's avonds iedereen zien zitten, net als in Nederland. Zo goed als alle huizen zijn van hout, vaak met een stenen fundering en onderetage die gebruikt wordt om te verhuren of als extra hobbyruimte, waskelder enz. Schuttingen en hoge tuinafscheidingen tussen de huizen zijn zeer ongebruikelijk. Verwarming en koken gebeurt elektrisch, vaak aangevuld met houtkachels op het platteland. Koken op gas is wat in opkomst, maar is hier nog een "trendy" verschijnsel.

Flatbrød.

Dit wordt gegeten bij bv. soep. Het werd vroeger in grote hoeveelheden gebakken en was enorm lang houdbaar. Hieronder zie je hoe dit geproduceerd wordt.